Doğal Taş ve Mermerlere Uygulanan Yüzey Şekillendirme Teknikleri

Çok sayıda doğal taş ve mermer türü günümüzde değişik amaçlar için kullanılmaktadır. Giderek artan doğal taş ve mermer kullanımında, yeterli pazarı bulabilmek için standardizasyona uymanın yanı sıra ürün çeşitliliğini arttırmak da gerekmektedir. Bu sebeple doğal taş ve mermerler için bilinen en yaygın kullanım şekli, cilalı yüzeylerin dışında, yüzey şekillendirme teknikleri geliştirilmiştir.

Her bir doğal taşın jeolojik grubunun aynı olmasına karşın farklı özellikler ihtiva etmektedir. Bunların kullanım alanları da dikkate alınırsa, her taşın özelliğine uygun yüzey tipi geliştirilmeli ve uygulanmalıdır. Yaygın olarak dekoratif amaçlı kullanılan bu yüzey tipi işlemleri cilalama, honlama, eskitme, alevle yakma, çekiçleme, kumlama, doğal boyutlandırma, doldurma, ve asitle yıkamalardır. Bu yöntemleri bir kısmı işçiliği ile yapılabilirken, bir kısım taş yüzeyleri de mekanik mermer makineleri ve granit makineleri ile şekillendirilmektedir. Doğal taş ve mermer taşlarının kullanım alanlarında görülen artışa paralel olarak dünyadaki pazar payının giderek yükseldiği izlenmektedir.

Doğal taşlar, bilinen en eski inşaat malzemelerinden birisi olması nedeniyle binlerce yıldır insanlar tarafından kullanılmaktadır. Yine günümüzde doğal taşlar, yapıların çeşitli yerlerinde ve mimarı dekoratif amacıyla kullanılmaktadır. Bu kullanım yerlerini iç ve dış mekanlar olarak ikiye ayırabiliriz. Dış mekanlarda duvar kaplama ve zemin döşeme malzemesi olarak, merdiven basamağı, kaldırım döşemesi, parke taşı, bordur taşı ve heykel gibi sanatsal yapılarda kullanılmaktadır. İç mekanlarda ise yine döşeme ve kaplama malzemesi olarak banyo ve mutfak uygulamalarında kullanılmaktadır. Kullanım alanlarına göre blokların kesilmesi ile üretilen plakaların çeşitli ebatlara göre üretilenlerine ticari anlamda “mermer” denilirken, bordur taşı, parke taşı üretiminde ve bina inşaatında kullanılanlara ise “yapı taşı” denilmektedir. Yapı taşları ve mermerler kullanıldıkları yerlerin özelliklerine ve kullanım isteğine göre birtakım işlemlere tabi tutulurlar. Mermer sektörünün gelişmesine ve artan talebe paralel olarak yeni taş işleme teknikleri, yeni teknoloji mermer makineleri geliştirilmiş ve kullanıcıların beğenisine sunulmuştur. Önceleri sadece kesilmiş, belirli boyutlarda ebatlandırılmış ve parlatılmış mermerler kullanılırken, bu gün daha ziyade doğal görünümlü ve değişik yüzey işleminden geçirilmiş mermerler ve doğal taşlar tercih edilmektedir. Çeşitli doğal taşlar çekiçlenmiş veya kaba yontulmuş yüzey şekilleri ile tarihi dokuyu hatırlatan yapılarda başarı ile kullanılırken; silinmiş, cilasız biçimleri ile de son yıllarda kullanıcıların özellikle kent içi düzenlemelerde, belediyelerin ve şehir planlamacıların tercihi olmuştur. Son yıllarda ise antik şehirlerin süsleme sanatı olan mozaikler, mermer ve diğer doğal taşların küçük parçalar halinde şekilli ve şekilsiz olarak kullanılması suretiyle yeniden canlandırılmıştır.

eskitme-daginik-mermer

MERMERLERİN KULLANIM ŞEKLİ

Bir doğal taş olarak bilinen Mermer, kullanım şekline ve uygulanan yüzey işlemlerine göre ikiye ayrılır.

Parlatıldıktan Sonra Kullanılan Mermerler

Doğal taşlar madenden (ocaktan) çıkarıldıktan sonra son kullanıma hazır hale getirilmek için kesme, cilalama, pah kırma gibi birtakım işleme tabi tutulurlar. Ocaklarda çıkarılan bu taşlar, mermer işleme tesislerinde istenilen kalınlıkta kesimi yapılarak kullanım alanına ve yerin özelliğine göre ebatlandırılır (Blok Mermer Kesme Makinesi). Daha sonra yüzeylerine değişik kimyasal ve kimyasal maddeler uygulanarak yüzeylerinde bulunan pürüzler giderilir ve tamamen pürüzsüz bir duruma getirilir ve cilalanarak yüzeyler parlatılır (Mermer Cila Makinesi). Mermer taşlarının cila alma kapasiteleri tamamen taşın tane boyutu ve mineralojik yapısıyla ilgilidir. Bu işleme tabi tutulan tüm doğal taşlar (mermer, kireç taşı, traverten, granit, serpantin gibi), ekonomik anlamda mermer tanımı içerisine sokulmaktadır.

Parlatılmadan Kullanılan Mermerler

Ocaktan çıkarılan bazı doğal taşlar kullanım yerinde, istenen özelliklere göre ebatlanır ve cilalanmadan olduğu gibi kullanılır. Son yıllarda doğal taşların bu şekilde kullanımı önceki yıllara göre daha çok yaygınlaşmıştır. Özellikle granit, andezit ve bazalt gibi daha çok park, bahçe ve yol yapımlarında kullanılan kayaçlardan meydana gelmektedir. Ayrıca barbekü, şömine yapımında ve bina dış cephe kaplama ile bahçe duvar kaplamasında kullanılan tüf, tüfit, sişt ve benzeri kayaçlar da bu sınıfa girmektedir.

DOĞAL TAŞ (MERMER) YÜZEYİ ŞEKİLLENDİRME TEKNİKLERİ

Yüzlerce çeşit ve renk seçeneğine sahip olan mermer sektöründe eski çağlardan beri belirli ebatlarda kesilmiş ve parlatılmış taşlar kullanılmaktadır. Modern mimari uygulamalarında tüm doğal taş çeşitleri ile mermerlerin doğal ve doğala yakın görünümlü ve cilasız olarak kullanılması gittikçe yaygınlaşmaktadır. Bu da klasik parlatma yöntemi dışında taşlarda değişik yüzey işleme tekniklerinin geliştirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu amaçla çeşitli teknolojiler kullanmak suretiyle mermer yüzeylerinde şekillendirme amacıyla değişik yöntemler uygulanmaktadır. Bunların bir kısmı doldurma işlemi gibi taşın doğası gereği yapılması zorunlu olan işlemlerdir. Büyük bir çoğunluğu ise özel istek ve doğal bir görünüm istenmesi sonucunda ortaya çıkmıştır.

Mermerlerde ve doğal taşlarda uygulanan yüzey işleme teknikleri şu şekilde sıralanabilir:

• Testere ile kesme (Sawn cut)

• Honlama (Honed)

• Cilalama (Polished)

• Alevle yakma (Flamed)

• Eskitme (Tumbled/patinato)

• Kumlama (Sand Blaster)

• Çekiçleme (Bush Hammered)

• Doldurma (Filled)

• Doğal boyutlandırma (Natural cleft)

• Asitle yıkama (Antico/acid washed)

Yüzey şekillendirme yöntemleri ile işlenen taşlar tüm dünyada özellikle ABD, Japonya ve Avrupa ülkelerinde oldukça yaygın bir kullanım alanına sahiptir. Günümüzde bu tür mermer ve doğal taşlar, tüm sektördeki pazar payının %25-30’unu oluşturmaktadır. Bahsedilen üretim yöntemleri endüstriyel boyutlardaki mekanik aletler ile yapılabileceği gibi daha küçük ölçekte el sistemleri ile gerçekleştirilebilir. Büyük kapasiteli mermer makineleri işlevleri kısmen de olsa ufak kapasiteli el sistemleri ile benzer sonuçlar elde edilebildiği izlenmektedir. Bu yöntemlerin tercih edilmesinde göz önünde tutulan en önemli unsurlardan birisi de yüzey görünüşünün yanı sıra ekonomikliktir.

eskitme-mermer-desen

MERMER YÜZEY İŞLEME TEKNİKLERİ

Testere ile Kesme

Mermerlerde uygulanan ilk işlem kesme işlemidir. Mermer ve doğal taş blokları, işleme tesislerinde çeşitli kalınlıklarda plaka olarak kesilir. Bazı doğal taşlar bu şekilde yanı ilk kesilmiş hali ile kullanılır. Taşın düzgün plaka yüzeyleri henüz hiçbir işleme tabi tutulmadığı için buralarda dairesel testere kesme izlerine rastlanır. Bu şekilde kesilmiş plakalara “ham plaka” adı verilir. Mermer yüzeylerine uygulanacak tüm işlemler bu plaka yüzeylerine uygulanır ve testere izleri bu işlemler sonucunda kaybolur.

Honlama

Honlama (mat cilalı) işlemi kesilmiş olan plaka yüzeylerinin çeşitli boyutlarda aşındırıcılarla aşındırarak pürüzlülüğün giderilmesidir. Honlama için istenilen matlık derecesine göre 240, 320 veya 340 graine kadar silim yapılmaktadır. Bu işlem sonucunda abrasiv izler silinmekte ve daha sonra “mat cila abrasivi” (kıl keçe) kullanılmaktadır. Honlama işlemi sonucunda düz, pürüzsüz ve nispeten parlak bir yüzey elde edilir. Ancak elde edilen parlaklık, cilalanmış ve parlatılmış mermer yüzeyleri gibi ışığı yansıtmaz. Bu nedenle honlama işlemine tabi tutulan mermerlerin doğal renkleri, cilalanmış mermerler kadar etkili bir görünüme sahip değildir ve birbirine yakın renkli mermerlerin renkleri birbirine benzer özellikler gösterirler. Döşeme, merdiven ve havuz kenarları laplamaları gibi, özellikle cilalı ve parlak yüzeylerin istenmediği yerlerde tercih edilir. Yüzeyi cilasız olduğu için kaymayı önleyici ve emniyetli bir yürüyüş imkanı sağlar. Honlama işlemi genellikle, tüm uğraşılara rağmen istenilen şekilde cila almayan mermerlere uygulanır.

Cilalama

Parlatma işlemi farklı bileşim ve sertlikteki aşındırıcılar ile kimyasal eriticilerin amacına uygun bir şekilde sıralı ve ortak kullanımı sonucunda sağlanmaktadır. Genellikle 80 – 600 mesh arası numaralı abrasifler ve son olarak cila taşı kullanılır. Ancak daha hassas ve sorunlu taşlarda 36 – 1200 mesh arası numaralı aşındırıcılar kullanılmaktadır. Taş yüzeyindeki birkaç mikronluk çok küçük pürüzleri gidermek için “oksalit asit” içerikli abrasivler de kullanılmaktadır. Mermer yüzeylerinin mükemmel derecede düzgün olması ve parlaklık verilmesi için yapılan bu işlem, iyi kristalleşmiş ve küçük kristalli olan mermer yüzeylerini daha iyi parlatır. Parlatılmış yüzeylerden ışığın yansıması, yüzeydeki herhangi bir maddeden kaynaklanmaz. Parlaklık ve ışığın yansıması direkt olarak mermerlerin doğal kristal yapısından kaynaklanır. Çünkü mermerleri oluşturan kristal tanelerinin her birisi bir elmasın yüzeyinin kesilerek parlatılması gibi tamamen aşındırılıp düzgün bir yüzey elde edilinceye kadar kesilir. Böylelikle yüzeydeki pürüzlülük ya tamamen giderilir veya en asgariye indirilir. Sonuç olarak kesilip parlatılan bir mermerin yüzeyine düşen ışık, pürüzlü olmayan yüzey tarafından tamamen geri yansıtılır. Böylece parlatılmış bir yüzey, mermerin rengini ve renk derinliğini daha iyi görülebilir bir hale getirir. Taşın gözenekli bir yapıda olması cilalama işleminin kalitesini etkilemez. Bu işlemin uygulandığı taşın yüzeyinde, boşlukların izole edilmesinden dolayı genellikle gözenek yoktur. Bu da atmosferik ve kimyasal etkilere karşı daha dayanıklı olmasını sağlar. Ancak yoğun insan ve taşıt trafiğinin olduğu yerlerde bu yüzeylere yeterli bakım yapılmazsa parlaklık yavaş yavaş kaybolur.

Alevle Yakma

Alevle yakma işlemi farklı termal genleşme katsayısına sahip değişik minerallerden oluşan kayaçlara uygulanır. Bu nedenle genellikle magmatik kökenli kayaçların yüzeylerine uygulanan bir işlemdir. Özellikle granit içerisinde yer alan kuvars minerallerinin ısı karşısındaki davranışları, bu işlemin granit yüzeylerinde etkili olmasını sağlar. Kalsiyum karbonat kökenli mermerlerin yüksek sıcaklıklara dayanıklı olmaması nedeniyle bu işlem uygulanamaz. Hatta bileşiminde demir bulunan bazı granitler bile bu ısıl işleme uygun olmayabilmektedir.

Alevle yakma işleminde, pürüzlü olan yüzeye 2500-3000 derece arasında çok yüksek ısılar yüzey boyunca uygulanır. Bu işlem sırasında taşın yüzeyi yaklaşık 600 derece ısıya maruz kalır. Alev makinesinde oksijen ile beraber yakılan metan gazı tarafından üretilen alevler, taşın yüzeyindeki nemin aniden buharlaşmasına yol açar. Taşın aniden ısınmasıyla oluşan patlamalar sonucunda taş yüzeyinde çukurluklar meydana gelirken, yeni kristal taneler ortaya çıkar. Bu işlem sonucunda kuvars kristalleri ısı şoku ve ani soğuma gerçekleşir. Eskitme Son yıllarda antik görünümlü mermerlere olan yoğun ilgi nedeni ile eskitme çalışmaları hız kazanmıştır. Bazı mermer türlerinin küçük ebatlı ve yüzeyleri pürüzlü parçalarının yıpranmış ve eskitilmiş bir görüntüye kavuşması için uygulanan bir işlemdir. Uygulanacak yere göre mermer parçaları, değişik kalınlıklarda ve değişik boyutlarda kare veya dikdörtgen şekillerde kesilir. Eskitilmiş taşların kenar ve köşelerindeki keskin yüzeylerin yerini daha yuvarlak bir profil alır. Eskitme ile ufak parçalara ayrılır. Aynı zamanda yakılma nedeniyle indirgenmiş renkler ortaya çıkar. Bunun yanında taş yüzeyinde tümsekli, çukurlu, pürüzlü bir yapı oluşur. Bu yapı, kaymayı önleyici özellikte olması nedeniyle özellikle dış mekanlarda yürüyüş yolu ve kaldırımlarda tercih edilmektedir. Fakat yüzey işlemi sonucunda taşın dayanımında bir miktar azalma ile beraber taş yüzeyinin çeşitli kirliliklere maruz kalması söz konusudur. Bu nedenle gerekli önlemler alınmalıdır.

Alevle yakma makineleri çok değişik şekillerde dizayn edilmiştir. Kullanma yöntemi çekiçleme makineleri ile aynıdır. Bazıları otomatik su soğutma sistemleri ile donatılmıştır. Bazı modellerde hem başlangıçta hem de son aşamada temizleme ve fırçalama sistemleri vardır. Bazı modellerde; 1 cm kalınlığa kadar, 12-18 m 2 /saat, 2 cm kalınlığa kadar, 18-24 m 2 /saat ve daha fazla kalınlıklarda ise 20-30 mV/saat üretim değerlerine ulaşılabilmektedir.

Eskitme Son yıllarda antik görünümlü mermerlere olan yoğun ilgi nedeni ile eskitme çalışmaları hız kazanmıştır. Bazı mermer türlerinin küçük ebatlı ve yüzeyleri pürüzlü parçalarının yıpranmış ve eskitilmiş bir görüntüye kavuşması için uygulanan bir işlemdir. Uygulanacak yere göre mermer parçaları, değişik kalınlıklarda ve değişik boyutlarda kare veya dikdörtgen şekillerde kesilir. Eskitilmiş taşların kenar ve köşelerindeki keskin yüzeylerin yerini daha yuvarlak bir profil alır. Eskitme ile ufak parçalara ayrılır. Aynı zamanda yakılma nedeniyle indirgenmiş renkler ortaya çıkar. Bunun yanında taş yüzeyinde tümsekli, çukurlu, pürüzlü bir yapı oluşur. Bu yapı, kaymayı önleyici özellikte olması nedeniyle özellikle dış mekanlarda, yürüyüş yolu ve kaldırımlarda tercih edilmektedir. Fakat yüzey işlemi sonucunda taşın dayanımında bir miktar azalma ile beraber taş yüzeyinin çeşitli kirliliklere maruz kalması söz konusudur. Bu nedenle gerekli önlemler alınmalıdır. Alevle yakma makineleri çok değişik şekillerde dizayn edilmiştir. Kullanma yöntemi çekiçleme makineleri ile aynıdır. Bazıları otomatik su soğutma sistemleri ile donatılmıştır. Bazı modellerde hem başlangıçta hem de son aşamada temizleme ve fırçalama sistemleri vardır. Bazı modellerde; 1 cm kalınlığa kadar 12-18 m2/saat, 2 cm kalınlığa kadar 18-24 m2/saat ve daha fazla kalınlıklarda ise 20-30 m2/saat üretim değerlerine ulaşılabilmektedir. Eğer eskitme işlemi yeten kadar iyi yapılamazsa bu izlerin tam olarak kaybolmadığı görülür. Eskitilmiş mermerler cilalı veya mat olarak iç ve dış mekanlarda dekorasyon ve süs amaçlı kullanılır. Eskitme 2 farklı yöntemle yapılır:

Eskitme tamburları ve vibratörler ile eskitme: Bu işlem için özel olarak yapılmış metal “eskitme tamburları” ve vibratörler kullanılır. Eskitme tamburları içerisine eskitilecek mermerler, su ve eskitme işlemini yapacak olan aşındırıcı maddeler beraberce konulur. Aşındırıcı olarak genellikle yıkanmış kuvars kumu, seramik aşındırıcılar, çakıl taşı ve çelik bilyeler kullanılmaktadır. Eskitmenin derecesine göre tambur belirli hızlarda belirli bir süre döndürülür. Tambur içerisindeki mermerler, aşındırıcı maddelerin etkisiyle “kenar/köşe ve yüzeylerinden küçük taneler koparılarak keskinlikleri giderilir” eskimiş ve antik bir görüntüye kavuşturulur. 30×30 cm ve daha büyük boyutlu mermerler ise vibratörlerde eskitilmektedir.

Bantlı eskitme fırçaları ile eskitme: Bantlı otomatik “eskitme tel fırça kafası ve eskitme fırçaları” kullanılır. Yumuşak ve sert yüzey özelliğini lokal olarak beraberce taşıyan yüzeyler için uygundur. Çeşitli kalınlıkta çelik telden oluşan fırçalar taşın yüzeyine dairesel hareketlerle, otomatik silim hattında olduğu gibi sırayla sürtülür. Bu esnada yüzeydeki yumuşak bölgelerden bir miktar talaş kaldırılır. Sonuçta taşın yüzey ve kenarlarında pürüzlü ve engebeli bir yüzey oluşarak taş eskimiş bir görüntüye kavuşturulmuş olur. Bu tip yüzeye sahip olan taşlara “patinato” adı verilmektedir. Son zamanlarda çelik telli fırçaların metal izi bırakması nedeniyle bunların yerine aşındırıcı emdirilmiş plastik fırçalar kullanılmaktadır.

Eskitme yapılan yüzeylerin dış etkilere karşı korunması için özel kimyasal maddeler kullanılmalıdır. Bu kimyasal maddeler hem taşlarda koruyucu bir etki yapmakta hem de doğal yapıyı ortaya çıkardığı için antik bir görünüm sunmaktadır.

Kumlama

Mermer yüzeylerinin mat-parlak pürüzlü bir görünüm kazanması ve değişik desenler oluşturulması için uygulanır. Bu işlemde su ve kum karışımı, yüksek basınçlı olarak mermer yüzeyine püskürtülür veya otomatik kumlama mekineleri kullanılır. Mermer yüzeyinde kum tanelerinin ve/veya kumlama uçların çarpması île küçük noktalar halinde çok küçük çukur ve tümsekler oluşturur. Böylelikle mermer yüzeyleri pürüzlü ve antik bir görüntü kazanır.

Kumlama ile şekillendirilmiş mermer yüzeyleri kaymayı önleyici özelliğinden dolayı dış mekanlarda, yürüyüş yolu ve kaldırımlarda kullanılmaktadır. Kumlama ile şekillendirilmiş pürüzlü yüzeylerdir. Çekiçleme yöntemi gerekli tedbirler alınması şartıyla her tür mermer ve doğal taşlarda uygulanabilen bir yöntem olmakla beraber genellikle bazalt, andezit gibi volkanitler ile tüflerde daha iyi sonuç verir. Taşın yüzeyine alışılmış yüzeylerin dışında kabartılmış bir özellik vermek amacıyla yapılır. Genellikle tarihi binaların yapı tarzı olması nedeniyle bu tip binaların dış cephe kaplaması olarak tercih edilir. Çekiçleme işlemi el ile veya otomatik makineler yardımıyla yapılabilir.

Bu tıp yüzey oluşturulan mermerler ıslakta bile kayma özelliği göstermez. Çekiçleme yoğun kirliliğe maruz kalırlar. Yüzeyin pürüzlü olması sebebiyle kirliliğin temizlenmesi de zorlaşır. Bu yüzeyler için mutlaka koruyucu kaplama maddeleri kullanılmalıdır. Bu hem yüzeyin kirlenmesini önler hem de taşın renginin daha belirgin bir hale gelmesini sağlar.

Giderek yaygınlaşan yüzey şekillendirme yöntemlerinden biri olan kumlama işlemi, kumlama makinelerinde gerçekleştirilir. Kumlanacak parçalar tekerlekli arabalar üzerinde makineye girer ve çıkarlar. Kumlanacak parçaların yüzeyinde oluşturulmak istenilen yazı, şekil ve desenlere göre yüzey üzerine önceden çelik kalıplar yerleştirilir. Kumlama işlemi sırasında yüzey malzemesinde istenilen derinliğe bağlı olarak 5 mm kadar bir kalınlık kaldırılabilmektedir. Bu makineler ile granit yüzeylerde bile 10-15 m2/saat üretim gerçekleştirmek mümkündür.

eskitme-mermer-duvar

Çekiçleme

Çekiçleme yöntemi gerekli tedbirler alınması şartıyla her tür mermer ve doğal taşlarda uygulanabilen bir yöntem olmakla beraber, genellikle bazalt, andezit gibi volkanitler ile tüflerde daha iyi sonuç verir. Taşın yüzeyine alışılmış yüzeylerin dışında kabartılmış bir özellik vermek amacıyla yapılır. Genellikle tarihi binaların yapı tarzı olması nedeniyle bu tip binaların dış cephe kaplaması olarak tercih edilir. Çekiçleme işlemi el ile veya otomatik makineler yardımıyla yapılabilir. Bu tip yüzey oluşturulan mermerler ıslakta bile kayma özelliği göstermez. Çekiçleme yoğun kirliliğe maruz kalırlar. Yüzeyin pürüzlü olması sebebiyle kirliliğin temizlenmesi de zorlaşır. Bu yüzeyler için mutlaka koruyucu kaplama maddeleri kullanılmalıdır. Bu hem yüzeyin kirlenmesini önler hem de taşın renginin daha belirgin bir hale gelmesini sağlar. Çekiçleme yapılan taşların yüzeyi de aynı kumlama yapılan yüzey gibi kirlenmeye müsaittir. Bu nedenle yüzey koruyucu önlemler alınmalıdır.

El ile çekiçleme

Bu tip yüzey işlemeleri, çırpma/çarpma taş olarak da isimlendirilmektedir. El ile çekiçlemede taşın yüzeyine değişik açılardan art arda çekiç darbeleri indirilerek taş yüzeyine kabartma şekli verilir. Kullanılan çekiçler özel olarak uçları sivriltilmiş ve bu amaç için dizayn edilmiştir. Çekiçlenecek taşın özelliğine göre taş yüzeyinden kaldırılacak talaş yüksekliği de ayarlanabilir. İsteğe göre alçak (ince) veya yüksek (kaba) kabartma şeklinde taş yüzeyi yontulur. El ile çekiçlemede taş yüzeyine verilen desenler genelde gelişigüzel olup belirli bir sisteme bağlı olmamasına karşın, bazı durumlarda kenar bulunan şeklinde desenlemeler de yapılabilmektedir.

Makine ile çekiçleme

Çekiçleme makinelerinde bulunan çekiçler, bir veya daha fazla uç (keski) ile donatılmıştır. Bu uçlar bir köprü boyunca hareket ederler. Sert metal uçların taşın yüzeyine çarparak aşındırması ve bir miktar parça koparması ile yüzeye doğal ve değişik bir görünüm kazandırır. İstenilen görünüm ve yüzey şekline bağlı olarak bu uçlar değişik boyut ve şekillerde değiştirilebilecek tiptedir. Çalışma basıncı, çekiç hızı ve darbe sayısı mermer özelliklerine bağlı olarak ayarlanabilir. Kırılma ihtimali olan hassas yüzeylerde düşük hızlarda yapılan doğal taşların uygulaması. uygun basınçta ve daha hafif darbelerle işlem yapılması gerekir. Kenarların büyük ölçekte kırılmasını önlemek amacıyla taşın boyutuna göre çekiçleme işlemini durduran sistemler de vardır. Bazı çekiçleme makineleri ise aynı anda yatay ve dikey yüzeylerde çalışan çekiçlerle donatılmışlardır. Çekiçleme makinelerinde mermerler için 3 cm’den 30 cm kalınlığa kadar, 1 veya 5 çekiç ile, 5-16 m2/saat, granitler içinse 2 cm’den 30 cm kalınlığa kadar 1 veya 5 çekiç ile, 4,5-15 m2/saat üretim yapılabilmektedir.

Doldurma

Doğal taşların bir kısmında oluşumundan kaynaklanan çeşitli boyutlarda gözenekler vardır. Kesme ve cilalama işlemleri sonucunda, bu gözenekler daha da belirgin hale gelir ve taşın görünüşünü bozarlar. Bu gibi taşlara suni yollarla dolgu yapılır ve gözenekler kapatılır. Taşlarda dolgu işlemi genellikle özel tip makinelerde yapılır. Bazı tip makineler ise fırınlı dolgu hattı şeklinde olup bu makinelerde kalibrasyon, ön silim, kurutma, dolgu, pişirme ve cilalama işlemleri tek bir hat üzerinde kesintisiz olarak yapılmaktadır.

Gözenekleri doldurmak amacıyla genel olarak polyester esaslı ve çimento bileşimli dolgu maddeleri kullanılır. Ancak dolgu maddesi gözenek çapına göre sıvı veya akışkan olarak hazırlanır. Sık ve küçük ebatlı gözenekler için sıvı dolgu maddesi kullanılırken, seyrek ve iri boyutlu gözenekler için katı dolgu maddesi kullanılır. Şeffaf özellikli taşların dolgusu ise şeffaf olmalıdır. Kullanılan dolgu maddesinin rengi, mutlak suretle taşın orijinal rengi ile aynı olmalıdır. Aksi takdirde bilmen bazı yapı taşları yüzeyindeki siyah renkli dentritik yapı, fosil görüntüsü verir. Binalarda estetik görünüşlü dekorasyon malzemesi ve Almanya, Avusturya gibi ülkelerde tarihi nitelikteki binalarda kiremit yerine çatı kaplaması olarak kullanılan arduvazlar atmosfer etkilerine ve aşınmaya karşı dayanıklı olup gözenekli değildir. Büzülme veya eğilme yapmaz. Bu nedenle günümüzdeki yapılarda en çok dış mekanlarda yüzeyinde istenmeyen ve değen düşürebilen görüntüler oluşur.

Doğal Boyutlandırma

Arduvazlar metamorfizma sırasında kazanılan klivaj yapılan boyunca düzgün yüzeyler halinde ayrılırlar. Doğal olarak ayrılan tabaka yüzeyleri pürüzlü bir yapıdadır. Kayrak taşı estetik bir kaplama malzemesi olarak pencere kenarlarında, eşiklerinde ve taban döşemelerinde kullanılır. Bu düzenlemelerde doğal veya ebatlanmış şekillerde kullanılmaktadır. Bunun yam sıra arduvazın bol olarak bulunduğu yörelerde bina yapı taşı olarak da rastgele boyutlu ve tuğla boyutunda kesilmiş olarak kullanıldığı görülmektedir.

Asitle yıkama

Pürüzlü mermer yüzeylerinin antik bir görüntü alması için yapılır. Kalsiyum karbonat bileşimli mermerler asitlere karşı çok duyarlıdır. Bu özellikten faydalanarak mermer yüzeylerine uygulanan asitli bileşikler yüzeydeki pürüzlülüğün bir kısmını yok ederek düzgün ve parlak fakat dalgalı bir yüzey ortaya çıkarlar. Bu da mermerlerin yürüme esnasında kaymasını önleyici bir yapıdır. Ancak bu tip mermerlerin bakım ve temizliği diğerlerine göre daha zordur. Aynı zamanda taşın kimyasal yapısında çeşitli reaksiyonlar meydana getirmesi nedeniyle tavsiye edilen bir yöntem değildir.

SONUÇ

Doğal taş ve mermerlerin en çok kullanılanları mermer, kireç taşı, traverten, tüf ve granittir. Bunlar yapıların değişik yerlerinde ve mimari dekorasyon amacı ile belirli ebatlarda kesilmiş, parlatılmış veya değişik yüzey şekilleri uygulanmış olarak binlerce yıldır kullanılmaktadır. Son yıllarda mermer ve doğal taş yüzeylerine uygulanan şekillendirme teknikleri sayısında bir artış meydana gelmiştir. Büyük bir çoğunluğu ise özel istek ve doğal bir görünüm istenmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Mermerlerde ve doğal taşlarda, en yaygın olarak bilinen ve uygulanan yüzey işleme teknikleri şunlardır:

  • Testere ile kesme (Sawn cut)
  • Honlama (Honed)
  • Cilalama (Polished)
  • Alevle yakma (Flamed)
  • Eskitme (Tumbled/patinato)
  • Kumlama (Sand Blaster)
  • Çekiçleme (Bush Hammered)
  • Doldurma (Filled)
  • Doğal boyutlandırma (Natural cleft)
  • Asitle yıkama (Antico/acid washed)

Bunların her birisinin kendine özgü özellikleri vardır ve yüzey işleme sırasında mermer ve doğal taşların da özellikleri dikkate alınarak yüzey işlemi yapılmalıdır. Yukarıda anlatılan yüzey işlemlerinin hepsi aynı taş için geçerli olmayabilir. Bu nedenle öncelikle, hangi taşa hangi özelliklerinden dolayı hangi yüzey işleminin uygulanıp uygulanamayacağı bilinmelidir.

Mermer ve doğal taş üretimi ve ticareti gün geçtikçe çığ gibi büyümekte ve giderek artan bir ilgiyle karşılaşmaktadır. Doğal taşta kaliteli işçiliğe verilen önem nedeniyle çeşitli kullanım yerleri için kesilmiş, cilalanmış veya cilasız eski ve antik görünüm verilmiş, kaba yüzey görünümlü taşlar tercih edilmektedir. Doğal taş ve mermerlerin yeniden keşfedilmesine yüzeylerine yapılan işlemlerin büyük rolü olmuştur. Bu tip işlenmiş taşlar çağdaş yapı malzemeleri ile kombine olarak kullanılmakta ve çok başarılı sonuçlar alınmaktadır.

Giderek artan oranda çeşitlenen taş işlemeciliğinde yakın gelecekte yeni yüzey işleme teknikleri geliştirilmesi kaçınılmaz olarak görülmektedir.

eJyLzk/KSk0uUfAHU7HWADMcBeI=

Eskitme Mermer Görünümü

eskitme-mermer-zemin

kirik-eskitme-mermer

 parlak-mermer

Mermer Makineleri İmalatı

www.yucelmakine.com.tr – 2015